Efektywna koegzystencja, czyli jak pozostać sobą i pozwolić na to innym?

To niemożliwe, ażeby w końcu nie stać się tym, za kogo inni cię mają.

Juliusz Cezar    

Umiejętność dostrzegania różnic między ludźmi i dostosowania swoich zachowań do typów osobowości jest kluczem do świadomego porozumiewania się.

Osobiste doświadczenie mówi nam, że ludzie są różni. Od wieków ta różnorodność z jednej strony nas fascynuje, z drugiej jest przyczyną frustracji. Próbujemy więc porządkować typy ludzkie, nazywamy je i przypisujemy określone cechy. Poszukujemy dróg i sposobów poznawania siebie i docierania do innych. Astrologia, numerologia, psychologia czy grafologia − mniej lub bardziej skutecznie zmierzają do znalezienia odpowiedzi na pytanie: jaki jest człowiek i jak z nim postępować. Każdy z nas stworzył na własny użytek teorie, które pozwalają mu przetrwać w gąszczu interakcji. Przy okazji: czy zastanawiałeś się kiedyś, ilu ludzi dziennie spotykasz? Dolicz jeszcze tych, z którymi masz kontakt pośredni (media). A teraz pomyśl o swoim praprzodku z ubiegłego wieku. Ilu ludzi spotykał w ciągu życia? Tylu, ilu ty w ciągu tygodnia? Nie pomylę się, jeśli powiem, że na temat każdego masz jakąś opinię. Zwykle oparta jest ona na znikomej ilości informacji, ale według ciebie mówi prawdę o tym człowieku. Na twój temat też zapewne istnieje wiele prawd. Ludzie są różni, dlatego umiejętność rozpoznawania różnic i dostosowania do nich swojego zachowania przydaje się każdemu. Pomaga handlowcom, menedżerom, członkom zespołów i wszystkim, których praca i sukces współzależą od innych.
Koncepcja, którą proponujemy, aby pomóc ci zrozumieć innych, ma trzy najważniejsze atrybuty.

Po pierwsze, polega wyłącznie na obserwacji zachowania. Nie koncentruje się na wewnętrznych cechach czy predyspozycjach, nie analizuje myśli, intencji i emocji drugiej osoby. W codziennych kontaktach nie mamy do nich dostępu. Badania nad zachowaniami ludzi pokazują, że wnioski kształtują się na podstawie tego, co robi i mówi osoba, z którą mamy kontakt. Inne aspekty indywidualnych osobowości, włączając w to ambicje, postawy, sympatie, są niedostępne i nie mają znaczenia. Intencje należą do Ja prywatnego, to co robimy i mówimy – do Ja publicznego. Koncepcja stylów zachowania koncentruje się właśnie na Ja publicznym, czyli na tym, co robimy i mówimy, oraz jak to robimy i mówimy.

Po drugie, koncepcja ta jest przejrzysta. Wymiary różnic, na których się opiera, są łatwe do dostrzeżenia i zapamiętania. Wystarczy uważnie obserwować partnera, jego zachowania werbalne i pozawerbalne, by usytuować go gdzieś na linii pomiędzy.

Po trzecie, jest praktyczna. Daje konkretne wskazówki, jak efektywnie pracować z każdym stylem. Koncepcja wykorzystuje dorobek wybitnych psychologów (spośród których wymienimy tylko najsłynniejszych, a więc C.G. Junga, W. Marstona, D. McClellanda, D. Merrila, I. Briggs Myers, K. Briggs,) nie roszcząc jednocześnie pretensji do wyjaśnienia złożonego bogactwa człowieka, dlatego nie wahamy się jej propagować.

Co jest podstawą wyróżnienia czterech głównych stylów?

• Pierwszym wymiarem jest nasz sposób oddziaływania na innych i wywierania na nich wpływu. Graficznie ilustruje to linia, na której wymiar ten rozciąga się od nastawienia na mówienie, wydawanie poleceń, stwierdzanie do pytania i słuchania. Innymi słowy dzieli ludzi na nadających, przejmujących inicjatywę, czyli preferujących zachowania ekspresywne, oraz na słuchających, milczących, pytających, czyli preferujących zachowania receptywne. Ludzie ekspresywni mówią i poruszają się szybciej, są głośniejsi i więcej mówią. Wykonują więcej gestów (w tym również tzw. gestów władzy), są bardziej dyrektywni i patrzą rozmówcy w oczy. Ludzie receptywni mniej mówią, więcej słuchają i odpowiadają na pytania. Tempo ich wypowiedzi jest wolniejsze i cichsze. Preferują niebezpośredni kontakt wzrokowy i stosują oszczędną gestykulację.
• Drugi wymiar to wrażliwość, czyli tendencja do ujawniania i okazywania uczuć. Wymiar ten pozwala nam wyróżnić ludzi, którzy w zachowaniu bardziej zdają się kierować uczuciami i ukierunkowani są na relacje, oraz takich, dla których podstawą podejmowania decyzji jest logika i koncentrują się na realizacji zadań i osiąganiu rezultatów. Osoby ukierunkowane na realizację zadań postrzegane są jako racjonalne, podejmujące decyzje w oparciu o logiczne przesłanki. Są zorientowane na osiągnięcie efektów. Wydają się mniej dbać o relacje z innymi i unikać osobistego emocjonalnego zaangażowania. Z kolei osoby określane jako wrażliwe emocjonalnie postrzegane są jako empatyczne, troszczące się o innych i relacje między ludźmi. Przy podejmowaniu decyzji kierują się emocjami, odczuciami, intuicją.

Nałożenie tych wymiarów pozwala wyróżnić cztery podstawowe style zachowania:

• Styl Kierujący to osoby skoncentrowane na zadaniu i stosujące zachowania ekspresywne.
• Styl Przyjazny charakteryzujący osoby zorientowane na ludzi i wybierające oddziaływanie receptywne.
• Styl Analityczny opisujący ludzi ukierunkowanych na zadania i preferujących oddziaływanie receptywne.
• Styl Energiczny do którego należą osoby stosujące zachowania ekspresywne i zorientowane na ludzi.

Każdy styl charakteryzują specyficzne oczekiwania, preferencje, motywy, ulubiony sposób działania i podejmowania decyzji oraz stosunek do czasu. Efektywna współpraca z każdym z nich, niezależnie od kontekstu społecznego, wymaga spełnienia trzech warunków:

• poznania i zrozumienia swojego naturalnego stylu zachowania oraz jego mocnych stron i słabszych punktów;
• trafnego i szybkiego rozpoznawania stylu zachowania innego człowieka oraz rozumienia jego specyficznych oczekiwań;
• umiejętności elastycznego dopasowywania się do potrzeb tego stylu.

Nie jest to najłatwiejsza i najwygodniejsza droga do sukcesu, ale z całą pewnością jedyna dostępna dla większości z nas. Jeśli jednak masz władzę nad innymi i jesteś w stanie sprawić, aby wszyscy dostosowali się do ciebie, nie czytaj następnego odcinka, z którego mógłbyś dowiedzieć się czegoś więcej.